Atarrabiako kilikien historia ez da kartoizko irudien kronika soilik; gure Herriaren kontakizun bizia da. Guztia XX. mendearen erdialdean hasi zen, gazte talde batek elizako bi kiliki zahar ahanzturatik erreskatatzea erabaki zuenean. Hark ilusio metxa bat piztu zuen, hamarkadetan oraindik itzali ez dena. Urte asko igaro dira historia handi hau hasi zenetik, baina 1995ean sortu zen Atarrabiako kilikien konpartsa, belaunaldi askori arrastoa utzi zieten zazpi protagonistei bizia ematen jarraitu zuena:
Bazen behin Postari "feliziano" bat, gutunak beharrean poza banatzen zuena, eta Erregina Berri bat (gure "Rubia" maitea), gazteen arteko eragina lege zuena. Haiekin batera, Polizia, ordena ezartzen saiatzen zen gizon hura, eta Erregina Zaharra (la "Morena"), mendixken jabe eta jauna. Kubatik iritsi ziren Purua eta Beltza, Atarrabiaz maitemindu eta betiko geratzea erabaki zuten bi pertsonaia. Eta, jakina, Sorgina, Ezkaba menditik jaisten zena bihurrienei —maitasunez— beldurra emateko. 1997an, Deabruak itxi zuen taldea, infernutik jaitsi baitzen sorginak gonbidatuta dantzara batzeko.
Baina denborak ez du barkatzen, eta 2014an beteranoek erreleboa bilatu zuten. Deabruak, lesionatuta, bere berga bere Semeari utzi zion, hura bezain bihurria zen gazte bati. 2015ean, Poliziak eta Postariak Pedrito Apaiza eta Arlekinaren indarrari eman zioten lekua. Urtebete geroago, Erregina Berriak Mirentxu gozoari utzi zion bere tokia, baserritarrik langileenari. 2017an Erregina Zaharra agurtu genuen Katalina hartzeko; hasieran egokitzea kostatu bazitzaion ere, gaur egun oraindik doan lekuan koreatzen zaio jada ospetsua den "Katalina dimisión", badakigu herriak maite duela. Azkenik, 2018an, Purua eta Sorgina erretiratu ziren Nahar gudariari lekua egiteko, ezpata dantzarengatik trukatu zuenari, eta Sorginaren Alabari, haurren begirada bilatzen duen gazte berezi bati.
Maskara bakoitzaren atzean Aitor Callejaren eta Mikel Erasoren eskuak daude, harribitxi hauek zaindu eta konpontzen dituzten artistak. Eta haien azpian, gu gaude: emandako gazteak, gure motor bakarra txikitan jaso genuen poza itzultzea dena. Bidaia ahaztezinetatik hasita, hala nola 2024ko Kataluniako gure abentura, bihotzean daramatzagun hitzorduetaraino, hala nola Atarrabiako Eguna. Eskerrik asko Etxebeltzari hain gogo onez prestatzen diguzuen hamaiketako horregatik eta beti gurekin kontatzeagatik. Urte askoz gehiagorako!
